Danborrada. Historia apur bat.

Donostiako festaren jatorria topatzeko Napoleonen tropa frantsesek hiria okupatu zuten garaiaraino hatzera egin behar dugu. 1800. urte inguruan (1808-1813), frantsesek Donostiako hirian guardiak egiten zituzten eta desfilatzen zuten bitartean, danborra jotzen zuten. Kalean, hiriko jendearekin zeharkatzen ziren.

Garai hartako donostiarrak, alde zaharreko iturrietara joaten ziren haien barrilak urez betetzeko, eta oso bromazaleak zirenez danborren soinua imitatzen omen zuten.
Estan ohi da hortik datorrela danbor eta barrilen erabilpena danborradan, baina sinesmen hori egon arren, badirudi historia guztiz desberdina dela.

Tropa frantsesek Donostian zuten egoera nahiko konplexua zen, tentsioa, urduritasuna eta beste faktoreak zirela medio... horregatik Frantziako agintariak ez ziren oso umoretsuak; beraz, esan dezakegu ez zeudela txantxetarako.

 

            zumalakarregimuseoa                                                                              imagesdesoldats

1. San Sebastian Donostiako patroia da, baina zein izan zen Sebastian?

Erromatar armadako soldadu bat izan zen eta bere enperadoreak, Dioclecianok, goardia pretorianako buruzagia izendatu zuen.

National Geografic

2. Zer gertatu zitzaion soldadu honi?
Sebastian kristaua zen eta garai horretan, 270. urtean, erromatar inperioan jainko erromatarrak ez ziren beste jainkoak adoratzea debekatuta zegoen.

Alabaina, Diocleciano enteratu zen eta Sebastian hiltzera kondenatu zuen.

3. Nola bihurtu zen santua?
Sebastian hiltzeko, Dioclecianok geziak jaurtitzeko agindua eman zien bere soldaduei. Halere, Sebastian bizirik atera zen. 
Gertaera hau kristauek miraritzat hartu zuten eta santu bihurtu zuten.

Wikipedia

4. Zergatik da Donostiako patroia? 
1600. urte inguruan hasi omen zen San Pedron izurri epidemia bat. Gaixotasun hori oso kutsakorra zen eta denbora gutxi batean gendea hiltzen hasten zen. 

Garai horretan San Sebastian izurriarengandik babesten zuela uste zuten eta hura otoitzen hasi ziren.
Izurria gainditu zutela ikusita, San Sebastian hiriko patroia izendatua izan zen eta santuari ezker ona azaltzeko asmotan urtero prozesioak antolatu ziren Santa Maria elizatik Antiguoraino. 

ÁLVARO GONZÁLEZ E IRIBAS (1906)

Iturria: Wikipedia Antiguoko eliza gaur egun Miramar Jauregia dagoen tokia

1813ko abuztuaren 31an, ingelesek hiria hartu zutenean, jaia indarra galduz joan zen eta prozesio hauek bukatu egin ziren. 

arrecaballo

Horren ondoren, San Sebastian egunak indarra hartu zuen Inauterien preludio gisa.

Tropa napoleonikoen jantziak San Telmo kuartelean gordetzen ziren.1882an sozietateei eman zitzaizkien jantzi horiek eta lehen aldiz kalera atera egin ziren.

Urte askoan, emakumeak kantinerak baino ez ziren izan, gerran soldaduei janaria eta edaria eramaten zietelako soilik. Azken hamarkadetan, danborrari gisa sartu dira ere, nahiz eta oraindik badira kantinerak soilik onartzen dituzten elkarteak.

Munduko abestirik zaharrena

Ez dakit nola hasi blog-sarrera hau, ezin baitut Seikilosko Epitafio izenez ezagutzen den kantarik zaharrenaz hitz egin, hau baino zaharragoa den beste bat aipatu gabe: Ugaritako-Nikkal ereserkia.

Ugaritako ereserkiak antzinakoena izateko ohorea eraman beharko luke, baina abestia ez dago osorik, eta ezinezkoa da gaur egungo notaziora transkribatzea. Horregatik, deszifratzeko eta erreproduzitzeko saiakera asko egin dira eta interpretazio asko daude; dena den, jotzeko moduari buruzko hurbilketa txiki bat lortu da soilik. 

"Ugaritako Hereskia". 1000-1200 urte Kristro aurretikoa. Sumeria-Babiloniakoa, gaur egungo Siria

Seikilo Epitafioa aldiz, bere osotasunean kontserbatutako abestia denez, bere testu eta notazio musikalarekin, zaharrena dela jotzen da. Epitafioa Kristo ondorengo I. mendekoa da, nahiz eta zenbait autorek lehenago jotzen duten, Kristo aurretik II. mendean kokatuz.  

Aintzinako Greziakoa da, eta marmolezko zutabe batean aurkitu zuten, Seikilosek bere emazte Euterperentzat eraiki zuen hilobiaren gainean, Efesotik gertu, egungo Turkian. 

Hau da zutabean agertzen den trankripzioa:

Iturria: https://musicaencriptada.es/2020/01/27/desencriptando-epitafio-seikilos/

-Goikaldeko marratxoek IRAUPENA adierazten dute

-Erdian dauden letrak NOTAK dira

-Azpian, epitafioaren LETRA dago. Hau da itzulpena:

Bizirik zauden bitartean, distira egin, ez duzu inolaz ere ez sufritu behar. Bizitzak gutxi irauten du, denborak dena eskatzen du.

Iturriak:

https://quecuriosidades.com/cancion-mas-antigua-historia/

https://www.labrujulaverde.com/2014/08/la-cancion-mas-vieja-de-la-historia

https://www.pressreader.com/mexico/diario-de-xalapa/20190405/281672551313311

https://www.labrujulaverde.com/2018/07/el-epitafio-de-sicilo-la-cancion-mas-antigua-que-se-conserva-completa-con-notacion-musical-y-texto

Boecio sistema

Ukelelearen erabilpenari esker, batez ere afinatzen ari garenean, ezagutu dugu nota musikalei izendatzeko beste modu bat: letrak (G-C-E-A) Letra hauek ere akordeak egiten ditugunean irakurtzen ditugu.  

Sarrera honetan, letra hauen jatorria zein den kontatuko dizuet eta horretarako Antzinako Greziara joango gara, garai honetan aurkitzen dugulako notazio sistema honen hasiera; harrigarria, ezta?

Aintzinako greziarrek oso matematikazaleak ziren, bueno, matematikazale eta beste disziplina desberdineko adituak ziren ere. Hauetako greziar bat, Pitagoras izenekoa, proportzioekin esperimentatzen ari zela konturatu zen soka bat proportzio zehatz batzuetan zatitzean entzumenarentzat atseginak ziren soinu batzuk sortzen zirela. 

Hauetako soinu atsegin bat oinarria moduan hartu zuen, gure LA nota dena, eta haien eskala musikalaren lehenengo nota musikala bihurtu zen.  Pitagoras filosofoa, gaur egun erabiltzen dugun musika-afinazioaren asmatzailea izan zen ere. Bideo honetan azalpen praktikoa ikus dezakegu. 

Greziarrei soinu zehatz horiei izendatzeko beharra sortu zitzaien, baina ez ziren asko konplikatu nota musikalentzako izen bat bilatzean; horretarako haien alfabetoa erabili zuten.

Beraz, gorago esan dizuedan bezala, lehenengo notari, gure LA notari dagokiona, ALFA deitu zioten,  bigarrenari BETA hirugarrenari GAMMA, gure SOL notari dagokiona; horrela, hamabost letrara iritsi arte, hau da, hamabost notara. 

Hemen galdera bat proposatzen dizuet: nola iritsi gara gaur egun soilik 7 nota erabiltzera greziarrek 15 nota bazituzten? 

Greziarren ondoren erromatarrak iritsi ziren, eta dakizuenez hauek greziarrek egindako guztia kopiatu eta asimilatu zuten. Bazegoen erromatarren garaian Boecio izeneko erromatar bat greziako filosofoak bezala disziplina desberdinetako gai asko ezagutzen zituena. Teologiaz, aritmetikaz, geometriaz asko zekien, baita guretzat inportantea den disziplinaz ere: musika.

Boeciok greziar alfabetako noten izenak itzuli zituen latindar alfabetora eta greziarren 15 notetara iristeko letra larriak eta xeheak erabili zituen:

A-B-C-D-E-F-G-a-b-c-d-e-f-g

Beraz, momentu honetan pasatu gera 15 noten izenetik, zazpi izenetara. 

Notazio horri Boecioko notazioa esaten zaio, eta Erdi Arora arte egon zen indarrean Guido d’Arezzo izeneko monje italiarra agertu zen arte.

Guido 1000. urte inguruan bizi izan zen eta ekarpen garrantzitsuak egin zizkion musikari, besteak beste, nota musikalei ezagutzen dugun izena jarri zien.

Ut queant laxis,
Resonare fibbris,
Mira gestorum,
Famuli tuorum,
Solve polluti,
Labii reatum,
Sancte Ioannes.

Ingalaterran eta Estatu Batuetan, greziarren noten jatorrizko izena erabiltzen dute: A, B, C, D, E, F, G eta harrigarria bada ere, gaur egun notazio hau musika modernoan erabiltzen dena da.

Gernikako bonbardaketa

1937ko apirilaren 26an 84 urte bete dira Gernika bonbardatua izan zela. Aurten lehenengo aldiz gai hau 6. mailan landuko dugu. "Bertsio beta" da, probatu gabekoa eta ziur egin heinean aldaketak jasoko duena.

Kultura-iturri desberdin batzuk erabiliko ditugu gertaera hau ezagutzeko: Francisco Escudero, Picasso eta Ken Zazpi. 

Memoria historikoa ezinbestekoa da oraina eta etorkizuna  ulertzeko, iraganeko gertaerak ezagutu behar ditugu izandako erruak ez errepikatzeko, barkatzeko, injustizien kontra mugitzeko, gerren kontrako aldarrikapena egiteko... gela bihurtuko da gogoetarako eremua eta musikak iraganera eramango gaitu. 

Prest? Klikatu irudian baliabidera iristeko:

Baskoiak eta musikaren lehenengo testigantzak.

Sarrera honen helburua da historian murgiltzea eta baskoien integratze prozesua ezagutzea, baita zer nolako musika-testigantzak aurkitu ziren testuinguru horretan. Bidaia bukatuko da XI. mendean, Euskal Herriko erabateko kristautasuna gertatu zenean, beraz, momentu aproposa iruditzen zait sarrera bukatzeko. Hortik aurrera datorrena beste sarrerarako gaia izan daiteke. Besterik gabe bagoaz denboran zehar bidaiatzera.

Erromatarrek lurraldea okupatu aurretik, bazeuden ezaugarri linguistiko amankomunak zituzten bost tribu. 

Horietako tribu bat baskoiak ziren, eta honetan euskara komunaren oinarria finkatu zen. 
Baskoiak Nafarroa osoan, Araba, Gipuzkoa eta Errioxaren zati batean kokatuak zeuden. Tribu honen erlijioak izaera femeninoa zuen Mari jainkoaren irudian.

Erdi Aroaren hasieran, bost tribu horiek batu egin ziren germaniar inbasioaren aurka egiteko eta tribu bakarra osatu zuten: baskoiak.

Iparraldeko lurraldeak frankoek okupatzen zituzten eta hegoaldean  bisigodoak zeuden. 
Baskoiek bi herri horiekin zituzten harremanak ez ziren onak, eta hiru mendetan zehar etengabeko borrokak izan zituzten.

VI. mendean, hegoaldean bisigodoek hiri gotortuak eraiki zituzten Baskoien erasoak saiesteko (Vitoria eta Olite).

VII. mendean baskoien egoera oso larria zen hegoaldetik bisigodoen presioa jasatzeaz gain, iparraldetik ere frankoen presioa jasaten zutelako. Bisigodoei aurre egiteko arazorik ez bazuten, frankoekin izandako borrokak aldiz, oso gogorrak izan ziren. 
Azken hauekin tratu batera iritsi ziren eta frankoek Genial izeneko duke bat izatera behartu zuten. 
602. urtean baskoiek independentzia galdu zuten eta frankoien agindupean Baskoniako Dukerria eratu zuten.

Dukerriak bi mende iraun zuen eta hiru aro berizten dira:

1. Lehenengoa (602-660): frankoen menpean zeuden baina baskoiek autonomia zuten haien ohiturak eta hizkuntza mantentzeko.

2. Bigarrena (660-769): akitaniar-baskoiek independentzia osoa izan zuten. 
VIII. mendean, arabiarrak penintsulan sartu zirenean hegoaldeko bisigodoen erreinua (Toledoko Erresuma) konkistatu zuten.  
Iparraldean aldiz, bi dinastia aurrez aurre ipini ziren: akitanoa eta karolingioa.

732. urtean musulmanek Pirinioetatik Europa konkistatu nahi zuten eta baskoiek haien etsaia zen Carlos Martell buruzagi karolingioarekin bat egin zuten. Poitiersko gudua ospetsuan, musulmanak menperatuak izan ziren.

Iturria: historiayguerra.net

Dinastia karolingioak baskoniako dukerriaren kontrola lortu zuen eta akitaniako dinastiari garaitu zion.
760. urtean, Pepin laburrak, Carlos Martellen semeak, 10 urte iraun zuen gerra batean dukerria menperatzea saiatu zen. 


3. Hirugarrena (769-823): Azkenik, 769. urtean, Carlo Magno enperadoreak, Pepin laburraren semeak, Baskoiko dukerria menperatzea lortu zuen. Dukerriak independentzia galdu zuen eta berreskuratzeko etengabeko borrokak gertatu ziren. 

Iturria: biografías y vidas

777. urtean Karlomagnok eta Suleyman izeneko Zaragozako gobernadoreak tratu batera iritsi ziren. Tratu horretan Karlomagnok lagunduko zion Kordobako emirra bihurtzen, eta mesede horren truke Suleymanek Zaragozako hiria emango zion.

Halere, Suleymanek ez zuen hitza bete, eta Zaragoza ukatu zion; ondorioz, Karlomagnok Suleyman bahitu egin zuen, eta itzulerako bidaian Iruñea suntsitu zuen. 

778. urtean Frantziara itzultzen ari zirenean Orreagatik pasatzerakoan baskoiek eta agian ere, armada musulmanak, Karlomagnoren ejerzitoa suntzitu zuten. Gudu hau Orreagako bataila bezala ezagutzen da. Gudua bukatzerakoan baskoiek Suleyman askatu zuten. 

Iturria: batallashistoricas.com

Zaldun franko asko hil ziren bertan, eta beraien artean Roldan, Karlomagnoren iloba. Orreagako guduaren gertaerak Europako juglareek ahoz zabaldu zuten mendeetan zehar, eta XII. mendean egile ezezagun batek kantu horiek transkribatu zituen Frantziako litaraturaren lehen lana bihurtu zirelalik; Roldanen kantaren izenaz ezagutzen dena.

Iturria: roncesvalles.es

Baskoien etengabeko matxinadek Karlomagno Asturiaseko erregearekin aliatzera bultzatu zuten.
814. urtean Karlomagno hil bazen ere, frankoek eta baskoiek borrokatzen jarraitu zuten.


824. urtean, Orreagan ere bigarren bataila bat gertatu zen. Karlomagnoren semeak, Ludovico Piok, Aznar eta Eblo kondeek zuzendutako ejerzito poteretsu bat hegoaldera bidali zuen. Berriz ere frankoek galdu zuten. Porrot honek ondorio politiko garrantzitsuak izan zituen: kondeak preso hartu zituzten. Banu Kasi, Ebroko familia musulmanaren laguntzarekin,  Eneko Aritza errege goratu eta Iruñako Erresumaren burujabea izendatu zuten. Iruñako Erresumak fede musulmanari men egin zion.

Carte Histoire du Pays Basque from museebasque on Vimeo.

Kokagune geografikoa zela eta, Baskoiak oso berandu  kristautu egin ziren, eta Erdi Aroaren hasierako hiru mende hauetan kristianismoa eta paganismoa elkarrekin bizi izan ziren. 
Halere, kristautasuna geroz eta gehiago zabaltzen hasi zenean erritu pagano horiek apurka baztertuak izan ziren. 


Irakurri dugun moduan, Erdi Aroaren hasieran mugaldeko borrokek nagusitu zuten; egoera hori zela eta ez zen unerik aproposena kultura ereintzeko. 

IX. mendean, musikarekin lotutako lehenengo testigantzak aurkitu dira.
Leodegundia Erregina,  Asturiaseko erregearen alaba, Nafarroako erregea izango zen Fortunio Garcesekin ezkondu zen.
Ezkontza honetarako, kantu epitalamiko bat konposatu egin zen. 
Kantu honetako lehengo estrofan notazio mozarabea jasota aurkitu da eta baita instrumentu hauek aipatuak dira: zitara, tibia eta lyra. 

Mende honetan ere Kalam abeslariaren berri topatu da.

Hala eta guztiz ere, aurkikuntza hauek bitxikeriak baino besterik ez dira. 

Mendeak pasa ahala, eta Europan baino motelago, kristautasuna finkatzen eta sendotzen joan zen. 
Europako beste herrialdekin alderatuta, kantu gregoriarraren sartzea ere motela izan zen. 
XI. mendearen bukaera arte itxaron behar dugu euskal musikak benetako aldaketa jaso zezan.
Mende honen hasieran Nafarroan musika mozarabeak naguzitzen zuen. Euskaldunak liturgia mozarabera ohitutak zeuden, eta kristautasun prozesuak ekarri zituen musika-modu berri horiek oso arraroak ziren euskaldunentzat. 
XI. mendaren hasieran Alejandro II Aita Santuak, liturgia mozarabea deuseztatu nahi zuen, baina hiru apezpikuz osatutako batzorde batek Erromara eraman zituen lau liburu liturgia mozarabeaz osatutak. Erroman aztertu zituzten liburu horiek eta heresiarik gabekoak zirenez onartuak izan ziren.

Alejandro II

Onarpenak gutxi iraun zuen Alejandro IIa hil zelako. Bere oinordekoa zen Gregorio VIIak liturgia mozarabea deuseztatu zuen XI. mendearen bukaeran. Euskal Herria erabat kristautu egin zen eta musikan kantu gregoriarra erabat finkatu egin zen. 

Ikusten den bezala, XI. mendean Guido d'Arezzok asmatutako kodifikazio sistema beranduago iritsi zen Euskal Herriara. 
Lehenengo dokumentuak XI. eta XII. mendekoak dira: lerro bakarreko notazio arkaikoak. 

Hortik aurrera musikak garatzen jarritu zuen. Datozen medeetan musikak jasan zuen bilakaera agian beste sarrera batean kontatuko dut. 







Loturak:
"Música Vasca" J.A. Arana Martija
"Los vascones"Ramón Nieto
http://www.filomusica.com/filo32/medieval.html
http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/euskal-herriko-historia-erdi-aroa/ar-154220/
http://www.kondaira.net/esp/Historia0007.html

Gernikako bonbardaketa.

Atzo, apirilak 26, 83 urte bete dira Gernika  bonbardatua izan zela. Aurten gai hau 6. mailan landu nahi nuen baina bizitzen ari garen egoera dela eta, ezin izan dugu behar bezala egin. 

Dena den, gertaera honi buruz jakin eta ausnartu dezakegu etxean gaudela eta hortaz, hemen partekatzen dizuet sortu nuen materiala. Kultura-iturri batzuk baliatuz (Francisco Escudero, Picasso eta Ken Zazpi) umeek gertaera hau ezagutu dezakete. 

Memoria historikoa ezinbestekoa da oraina eta etorkizuna  ulertzeko, iraganeko gertaerak ezagutu behar ditugu izandako erruak ez errepikatzeko, barkatzeko, injustizien kontra mugitzeko, gerren kontrako aldarrikapena egiteko...

Klikatu irudian eta iraganera bidaiatu! 

Alostorrea

J.A. Arana Martijak dion bezala, Alostorrea musika eta letra batera dakarren euskal kantarik zaharrenetako bat da. Kanta hau eresi bat da eta bertan Alosen gertatutako zoritxarreko gertaerak kontatzen dira:

Alostorrea Debako etxe nagusi baten izena zen. Bertako jauna, Beltran Perez de Alos, bi aldiz ezkondu zen.Lehenengo emaztearekin alaba bat izan zuen, Uxue izenekoa.
Alargundu zenean, Alos jauna berriro ezkondu zen. Alosek, biziki maite zuen Uxue, baina emazte berriak berriz, ez zuen batere maite.

Halako batean, Beltran Perez de Alos jaunak, gerrara joan izan behar zuen.  
Gerran zela, emaztearen eskutitz bat jaso zuen. Bertan Uxue, alaba maite hark, sasikume bat, hau da, aitorik gabeko haurr bat izan zuela esaten zion.
Beltran jauna triste, etxera itzuli zen.

Dorrea begien bistan zuela, zuzenean etxeratu ordez, taberna batera joatea pentsatu zuen. Afaltzen ari zela, bi gizon sartu ziren ozenki hitz egiten. 
Jaioberri horri buruz hitz egiten ari ziren eta batek Alos jaunaren emaztearen antza handia zuela esaten zuen.

Beltranek hau entzun zuenean, egia jakin behar zuela erabaki zuen.
Honela bada, hilkutxa baten barruan sartzea bere ezpatarekin eta gisa horretan etxera eramateko agindua eman zien haren gizonei.

Alostorrea senidez eta lagunez bete egin zen, denak negar batean. Txandaka, denak pasatu ziren hilkutxaren aurretik hildakoari azken agurra emateko.

Uxueren txanda iritsi zenean, aitari musu bat eman zion kopetan. Gero, bertso batzuk kantatu zituen dorrean jaiotako haurraren jatorria adierazten zutenak: haren emaztea eta haren lehengusu "Bela Beltza"rean zena, alegia.

"Bela Beltza" ere bertan zen, eta bertsoak entzun zituenenan Uxue hiltzeko asmoz hurbildu zen.
Beltran de Alos jauna, bere hilkutxatik jaikiz, ezpata hartu eta "Bela Beltza" hil zuen.

ABESTIA HEMEN klikatuz deskargatu dezakezue. 

Abesti hau orain dela urte mordo topatu nuen interneten. Instituto bateko ikasle batzuek egindakoa da. Tamalez gaur egun ez dut gogoratzen institutoaren izena eta ezin dut lotura aurkitu interneten. Norbaitek honen berri izango balu, pila bat eskertuko nioke edozein informazio. Lan bikaina egin zuten eta merezi duten aipamena egin nahiko nieke.

Azpian dagoen dokumentua Debako udalak sortu zuen materiala da Alostorreko kondairaren inguruan.

Iturria: Debako udala

Fanny Mendelssohn

Talentu handikoa den erromantizismoko konpositore baten sarrera bat prestatzen ari naiz, zein Mozart bezala, ume prodigioa izan zen. Felix Mendelssohneri buruz ari naiz, eta haren gaitasun handiak disziplinari eta lanari esker garatuak izan ziren haren haurtzaroan. 

Halere, Felixeri buruz hitz egin baino lehen, haren ahizparen bizitza kontatu nahi dizuet:  Fanny Mendelssohn, Felix baino gaitasun gehiago izan zituen neskak.

Garai horretan,  XIX. mendean, emakumezkoa ala gizonezkoa jaiotzeak pertsona baten etorkizuna baldintzatzen zuen.
Abraham, Fanny eta Felixen aita, haren luxuzko etxean kontzertu batzuk antolatzen hasi zen. "Igande Musikalak" deitzen ziren eta bertan, gure anai-arrebek publikoaren aurrean jotzen zuten.
Abrahamen asmoa Felixen etorkizuneko ibilbide profesionala musikari bezala poliki-poliki zabaltzea zen. 

Hala eta guztiz ere, Fannyrekiko zuen asmoa zeharo desberdina zen. Aitaren hitzetan, inoiz ezingo zuen musiko profesionala bilakatu, andre baten tokia etxe barruan egon behar zuelako. Fannyren talentu miresgarri hori etorkizuneko senarrari atsegin egiteko baino besterik ez luke balioko. Ikaragarria, ezta?
Baina ez pentsatu Abraham gaiztoa zela. Asko maite zuen bere alaba, eta bere ustearen arabera erabaki hori Fanyrentzat hoberena zen. Beraz, Fannyren gaitasun musikalak ez ziren kaleratzen, bere sormena etxe barruan geratzen zen.

Bitartean, Felix musikari handia bilakatzen hasi zen, eta Fannyrekiko zuen miresmena handia zenez, eskeintzen zituen kontzertuetan Fannyk asmatutako obrak interpretatzen hasi zen bere lanak izango balira bezala. Obra horiek oso harrera ona izan zuten publikoaren aurrean. Izan ere, Viktoria Erreginaren aurrean kontzertu bat egin behar izan zuenean Erreginak gehien estimatzen zuen musika-lana jotzea agindu zion. Lan hori ITALIANA deitzen zen, Fannyk asmatutakoa. Felixek Erreginari aitortu behar izan zion musika-lan hori bere ahiazparena zela.

Denbora pasa ahala, Fannyk ezkondu eta ume bat izan zuen.  Hori zela eta, musika alde batera utzi behar izan zuen. Halere, urte batzuk pasa ondoren, garai batean etxean egiten zituzten "Igande Musikalak" berreskuratzea erabaki zuen. Instrumentu-joleak eta abeslariak elkartu zituen eta musika-talde horren zuzendari bihurtu zen. 
Kontzertu horiek Berlinen oso arrakastatsuak bihurtu ziren eta Fanny bere konpositore faboritoen lanak, anaiarenak barne, eszenaratzen zituen. Alabaina, arrakasta gehien lortzen zuenean berak asmatutako musika interpretatzerakoan zen.
Kontzertu horietara Paganini, Liszt ala Clara Schuman bezalako musikari handiak bertaratzen ziren.

Bere aita hiltzerakoan, tristura sakonean amildu zen eta igandeko kontzertuak bertan behera utzi zituen. 
Indarrak berreskuratu zituenean  Felixeri laguntza eskatu zion idatzitako obra musikal batzuk interpreta zitzan. Hala ere, denboraren poderioz Felixen pentsamendua garai hartako baloreetara moldatu zen eta aitaren ustea bezala, andre baten tokia etxean egon behar zuela esan zion.

Fannyk ez zuen amorerik eman eta berriz, etxeko "Igande musikalak" berreskuratu zituen. Berriz, Berlineko bizitza kulturalari bultzada bat ematea lortu zuen.

1840. urtean haren bizitzako ametsa bete zuen: Italiara bidaiatzea. Italian zela, bera bezalako musikari handiak ezagutu zituen eta bueltatzerakoan idarberrituta eta idei musikalaz beteta zegoen. 32 urte zituela bere lehenengo kontzertua eskaini zuen etxeko esparrutik kanpo. 
Ikus dezakegun moduan, bi anai-arreben errealitateak oso desberdinak izan ziren.  Felixek 13 urte zituen bere lehenengo kontzertua eskeini zuenean. 

Fannyk emandako kontzertu horretan, Felixen Pianorako 1. kontzertua jo zuen. Emakume bat musiko profesional gisa eremu pribatutik kanpo kontzertu bat eskaintzen! Garai hartako arau eta balore zorrotzak apurtu egin zituen Fannyk!

1846. urtean bere konposiziorik onena idatzi zuen: biolinarako, pianorako eta txelorako hirukotea (opus 11). 

Tamalez, urte bat pasa ondoren garun-infarto baten ondorioz hil egin zen. 41 urte zituen.

Felixen tristura ikaragarria izan zen eta ezin izan zuen gainditu. Musika idazteari utzi zuen eta hortik gutxira buruko isuri bat izan zuen. Bost hilabete eta gero, ahizpa bezala hil egin zuen.

Iturria: ATENEAS

Lehenengo emakume musikaria euskalduna: Kalam.

VIII. mendearen inguruan arabiarrak penintsulan sartu ziren, eta Nafarroako zenbait lurralde okupatzeaz gain, iparraldeko lurraldeak ere konkistatzea saiatu ziren inongo arrakastarik gabe; aurrez-aurre baskoiak zeuden.

Iturria: http://leyendasmirdalirs.com/2016/02/12/pueblos-originarios-vascones/

Musulmanek baskoien kontrako gerra batean, Kalam izeneko neska euskaldun bat bahitu eta Ekialdera eraman zuten. Kalamek Medinan pasa zuen bere hautzaroa eta bertan olerki arabiarrak errezitatzeko artea zein abeslaria izateko teknika irakatsi zioten. Handitan, haren arterako gaitasunak hain deigarriak ziren Abdelraman II-ak bere jauregira eraman zuela gorteko musikaria izateko. Momentu horretatik aurrera Kalam qiyan bihurtu zen.

Iturria: http://mezquitacordobesa.blogspot.com/

Qiyanak morroi abeslariak ziren eta arterako ikasketak jasotzen zituzten haien bizitza ososan zehar. Beraz, Kalamek musika ikasketak jasotzen jarraitu zuen eta haren talentua handitzen joan zen harik eta konpositore bikaina bihurtu zen arte. Abdelraman II-a hain liluraturik zegoen Kalamekin maitemindu eta ezkondu egin zela.

Beno, eta hau izan da Kalameri buruz jaso ahal izan dudan guztia. Zer iruditu zaizue lehenengo emakume musikari euskaldunaren historia?  Mila eta bat gau ipuineko istoriotako bat izan zitekeen, bai, baina istorio tristea. Urrezko kaiola batean giltzaperatuta dagoen talentu handiko emakume batena...

Gaur egunera soilik iritsi zaizkigu Kalamen olerki batzuk, baina musikarik ez. Beraz, berak egin ahal izan zuen musikaren adibide bat utziko dizuet, qiyanen musika hain zuzen.

Loturak:
http://www.musicaantigua.com/las-esclavas-cantoras-de-al-andalus/
http://www.euskonews.eus/0569zbk/elkar_es.html

Erdi Aroko musika estiloak

Nolakoa zen Erdi Aroko musika? 1000 urte inguru atzera egin behar dugu jakiteko. Bideo honetan saiatuko naiz hori azaltzen. Sartzeko prest?

Juan de Anchieta.

Aurreko sarreran berpizkundean egon gara. Sarrera hori irakurri duzuenok badakizue hitz egin dizuedala euskarazko kanta zaharrenari buruz, Jançu Janto, Errege Katolikoen Jauregiko Kantutegian jasota.

Gaur, errege horien gortean lan egin zuen konpositore bati buruzko informazio dakart. Haren konposizioak ere kantutegi horretan jasotzen dira. Bere izena Juan de Anchieta da.

1462 urte inguruan Azpeitian jaio zen eta Ignazio Loiolakoaren familiakoa zen. Jendeak esaten duen bezalaxe... mundua zapitxo bat da!!

Errege Katolikoei musika asko gustatzen zitzaiela esan dezakegu eta haien gortean musika asko egiten zen.

Isabel Katolikoa erreginak abesbatza bat zeukan, eta bertan Juan de Anchietak abesten zuen. Anchieta hainbeste gustatu zitzaion erreginari,  haren semearen, Juan printzea, musika irakaslea izendatu zuela.

Isabel erregina hiltzean, haren alaba Juana Eroa Gaztelako erregina bihurtu zen. Gaztela garai horretan erreinu handia eta inportantea zen eta Anchieta Juana Eroaren musikaria izatera pasatu zen.
Juana Felipe Ederrarekin ezkonduta zegoen eta Belgikako jauregi batean bizi ziren; beraz, Anchietak Belgikara bidaitu zuen.

Juanaren bizitza ikaragarria izan zen... Badakizue zergatik deitzen zioten Eroa? Felipe Ederrarekin zeharo maiteminduta zegoelako. Hura, izenak dion bezala, oso-oso guapoa zen; halere, ez zuen Juana batere maitatzen eta ez zion kasurik egiten. Egoera hau dela medio, Juana oso gaizki sentitzen zen.

Feliperi bakarrik gauza bat interesatzen zitzaion Juanarengandik: Gaztelako koroa. Beraz, Juanari buruzko gauza oso itsusiak esaten hasi zen, eroa zegoela besteak beste. Gendeak sinistu zion eta Juana erotzat hartu zuten.

Juana Tordesillaseko jauregian giltzaperatua egon zen ia 50 urtez. Ikaragarria, ezta? Baina aizue! Anchietari buruz ari garela! Anchieta itxialdi horretan 4 urtez Juanaren musikaria izan zen. Aurrerago, 1512. urtean, Fernando Katolikoaren gortera pasa zen.

Ikusten duzuenez ez zen gelditu! Zahartzaroan Azpeitira erretiratu zen eta jaio zen herrian hil zen.

Hemen uzten dizuet haren "villancico"rik ezagunena: Con amores, la mi madre.

"Jançu Janto" Euskarazko kantarik zaharrenetako bat.

Informazio iturri desberdinetan irakurriz aurkikuntza honekin egin dut topo. Ez bada euskarak duen kantarik zaharrena, zaharrenetariko bat bai behintzat.  Zaharrenak Erdi Aroaren bukaerakoak dira: Alostorrea eta Berterretxeren Khantoria, 1434-1449 urte bitartekoak.
Iturria: Jose Antonio Arana Martija "Música Vasca"

Halere, sarrera honetan eta izenburuak dion bezala, "Jançu Janto"ri protagonismoa emango diot. 
Euskarazko kanta honen jatorria aurkitzeko Errege Katolikoen gortera bidaiatu behar dugu;  XVI. mendearen hasieran gaude.

"Jançu Janto" Palazioko Musika Kantutegiari dagokio. Kantutegi hau eskuidatzi bat da non Errege hauen gortean abesten ziren kantak jasotzen diren. Kanta hauek gorteko festak alaitzeko erabiltzen ziren eta gehienak erderaz daude. Bi aurkitu dira euskerazko esaldi batzuk dituztenak eta bi hauetatik bat "Jançu Janto" da. 

Gorteko "kopistak" kantu hauen transkripzioaz arduratzen ziren eta euskera tutik ulertzen ez zutenez, ahal zutena idazten zuten; horregatik testua ez da batere ulertzen. 

Jançu Janto, dego de Garçigorreta,

Jançu Janto dego de Garçigorrá.

Arre chacorra çei degueçu, gavian dani levari,

Maria Roche çerca mora en cantar viçerraco,

es naqui en Artajona por do Gurgurengoá,

por do pasa Ochoá candia jaroa por do veroá

vero vero veroá Estangurria rrico va.

Kanta oso polita da, hemen entzun dezakegu Adolfo Ostaren bertsio zoragarria. Eta hau bertsio modernagoa da. 

Beherago, "accento" web-orrian kanta honen partitura topatu dut. Auskalo! beharbada XVI. mendeko abesti hau XXI. mendeko eskoletan entzuten dugu!

iturriak: http://hedatuz.euskomedia.org/7143/1/13059065.pdf

https://www.santelmomuseoa.eus/index.php?option=com_flexicontent&view=items&id=119&Itemid=30&lang=es&idn=15492

iturria: accento.es

Modo Antiquo. XVII. mendeko zuzendariak.

Orkestrako zuzendari bat imajinatu beharko bagenu, pertsona bat dotore jantzita eta batuta txikia eskutan duela irudikatuko genuke; baina, galdera bat bota nahi dizuet.

Orkestrako zuzendariek betidanik horrela zuzendu dute?

Orkestrak XVII. mendean sortu ziren (barrokoa), eta hauekin batera, zuzendariaren irudia. 

Barrokoan zuzendariek makil handi bat erabiltzen zuten, Santa Agedan erabiltzen dugun antzerakoa, musikariek erritmoa erraz jarrai zitzaten.

Garai horretako konpositore bati gertatu zitzaion historia kontatuko dizuet lerro hauetan, zuzentzeko modu berezi honekin oso lotuta dagoelako.

Bere izena Giovanni Baptiste Lully zen eta Eguzki Erregearen konpositorea zen.

Egun batean, The Deum izeneko musika-lan entsaiatzen ari zela, Lullyk makil handi horrekin bere oina kolpatu zuen. Metalezko makil hori oso-oso astuna zen eta ondorioz, zauria konplikatu zitzaion eta gangrenaz hil zen. 

Gaur egungo batutak mende bat beranduago iritsiko zen, XVIII. mendean; baina tamalez, Lullyrentzat beranduegi!

Zuzendariak margotu nahi badituzue HEMEN KLIKATUZ   deskargatu ditzakezue. 

ZARZUELA. Historia, konpositoreak eta jarduerak.

Zer da zarzuela? Noiz sortu zen? Gaur egun egiten den zerbait al da? Norbaitek ikusi al du zarzuelaren bat? Noizbait jo al dituzue kastañuelak? 

Galdera hauen erantzunak eta gauza gehiago material honetan topatuko ditugu. 6.mailan zarzuelaren historian murgilduko gara eta era teorikoan zein praktikoan ezagutuko dugu!

Praktika nola?? Ba.... kastañuelak joz!! 

Aquí encontrarás el material en castellano.

Notazioaren hastapena "kapsuletan".

Beste buelta eman diot musika idazketaren gaiari ez nengoelako oso konforme aurreko ikasturtean sortu nuen bideoarekin... Probatu genuenean gauzak ez ziren oso argi gelditu. 10 minutuko bideo horretan gauza asko azaltzen ziren eta kontzeptu batzuk ez ziren ongi ulertzen. 
Beste proposmen bat dakart: notazioaren hastapena 4 minutuko bi "kapsuletan". 

Lehenengo bideoan musika idazteko lehenengo saiakerak azaltzen dira (neumak), eta bigarrenean ikusiko dugu nola Guido d´Arezzok, Italiako fraile batek, guk erabiltzen dugun musika idazteko modua asmatzen duen. 

Musikaren historia laburra.

Bideo itzel honek ordu erdi batean musikaren historia kontatzen du marrazkien eta musikaren bidez. Primerakoa da!

Gabon kanten jatorria.

Gabon kantak XV. mendean agertu ziren Espainian Berpizkundean, hau da Erdi Aroa eta geroko garaian.

Hasiera batean kantu profanoak ziren. Gogoratzen duzue? Horrek esan nahi du Jainkoari edo Jesusen jaiotzari buruzkoak ez zirela.

Kanta alai hauek herriko gendearentzat interes habdikoak ziren. Badakizue zergatik? Amodioari, gende arteko liskarrei edo entierroei buruzkoak zirelako. Zurrumurru aldizkarian bezala txaskarrillo asko kontatzen ziren!

Gabon kantak kantatzen zutenak gu bezain kuxkuxeroak ziren! Garai hartako kuxkuxero horiei villanoak deitzen zitzaien, baina ez izutu, ez ziren pelikuletako gaiztoak bezala!
Villanoak baserritar libreak ziren. Hortik dator villancico hitza: VILLANO-VILLANCICO.

XVI. mendetik aurrera, eliza gabon kanten arrakasta ikusirik, horiek erabiltzen hasi zen; baina ez txaskarrilloak kontatzeko, herria ebanjelizatzeko baizik. Eta elizetan erabiltzen hasi ziren.
Gai profanoak debekatu ziren eta bakarrik onartu ziren Jesusen bizitzari buruzkoak zirenak.

Juan de la Enzina trobadoreak eta olerkilariak, hasierako kanta profano horiek asko eta asko sortu zituen. Hau da ospetsuenetako bat: "Hoy comamos y bebamos".

MUSIKAREN HISTORIA: musika idazkuntzaren hastapena.

Musikaren historia eskolan lantzeko edukiarik zaiena dela iruditzen zait. Normalean gai hau ikasleei ez zaie interesatzen eta nire esperientzian behintzat hori landu behar izan dugunean askotan kexatu izan dira eta ez dute interes handirik erakutsi. Ondorioz, hortikan gutxira azaldutakoa ahaztu egiten dute.

Material batzuk prestatu izan baditut, bideo euskarri bat falta zitzaiguna sentitu izan dut.  

Horregatik lanean jarri naiz eta bideo bat prestatu dut. Howard Goodall-ek egindako dokumentalaren laburpen bat da. Bertan saiatu naiz musika idazkuntzaren hastapena azaltzen. Ea kontzeptuak bisualizatuz hobeto ulertzen eta barneratzen dugun! 

Gai honetan sakontzeko interesaturik egonez gero, dokumental osoa lotura honetan ikus dezakezue. 

Musika Erdi Aroan

Nolakoa zen Erdi Aroko musika? Zer da kantu gregoriarra?, eta musika profanoa? pentagrama betidanik existitu al da?

Galdera hauei erantzuteko Erdi Aroko musika-munduan murgilduko gara. Klikatu irudian sartzeko!

Historia haurrentzat

Gizakiaren historia erakargarria da kontakizunez beteta eta abenturaz josita dagoelako. Gainera, gure mundua ulertzeko ezinbestekoa da. 

Hala eta guztiz ere, oso zaia da gure haurrentzak erakargarriak diren baliabideak topatzea.

Topatu dudan bilduma honetan 16 kapitulu jasotzen dira eta bertan, modu hezigarrian eta dibertigarrian, inportanteenak izan diren zibilizazioak aurkezten dizkigute. 

Pila bat gustatu zaizkit!!