Gaur oso egun berezia izan dugu goiko eskolan. Donostiako musika-eskolako musikariak bertaratu dira kontzertu bat guri eskeintzeko. Bai izan garela pribilegiatuak!! Musikaren bitartez konpositore batzuen nortasun bromazale erakutsi digute eta haiei buruzko bitxikeri asko ere kontatu dizkigute. Zenbat ikasi dugun!
Kontzertu osteko jarduera batzuk ere prestatu dizkigute, beraz gelan ere bizi izandakoa gogoratuko dugu.
Uste dut ez dagoela modurik onena Emakumearen eguna ospatzeko. Zorionak Maite Arroitajauregi eta Aranzazu Calleja. Zoragarriko lana eta merezitako errekonozimendua!
Marraz-grama izenarekin definitu nahi dut entzuketa aktibo bat burutzeko jarduera hau. Marraz-gramen helburua da marrazki bat osatzea abestiaren esaldi musikalen egitura jarraituz trazuen bidez.
Talentu handikoa den erromantizismoko konpositore baten sarrera bat prestatzen ari naiz, zein Mozart bezala, ume prodigioa izan zen. Felix Mendelssohneri buruz ari naiz, eta haren gaitasun handiak disziplinari eta lanari esker garatuak izan ziren haren haurtzaroan. Halere, Felixeri buruz hitz egin baino lehen, haren ahizparen bizitza kontatu nahi dizuet: Fanny Mendelssohn, Felix baino gaitasun gehiago izan zituen neskak.
Garai horretan, XIX. mendean, emakumezkoa ala gizonezkoa jaiotzeak pertsona baten etorkizuna baldintzatzen zuen. Abraham, Fanny eta Felixen aita, haren luxuzko etxean kontzertu batzuk antolatzen hasi zen. "Igande Musikalak" deitzen ziren eta bertan, gure anai-arrebek publikoaren aurrean jotzen zuten. Abrahamen asmoa Felixen etorkizuneko ibilbide profesionala musikari bezala poliki-poliki zabaltzea zen.
Hala eta guztiz ere, Fannyrekiko zuen asmoa zeharo desberdina zen. Aitaren hitzetan, inoiz ezingo zuen musiko profesionala bilakatu, andre baten tokia etxe barruan egon behar zuelako. Fannyren talentu miresgarri hori etorkizuneko senarrari atsegin egiteko baino besterik ez luke balioko. Ikaragarria, ezta? Baina ez pentsatu Abraham gaiztoa zela. Asko maite zuen bere alaba, eta bere ustearen arabera erabaki hori Fanyrentzat hoberena zen. Beraz, Fannyren gaitasun musikalak ez ziren kaleratzen, bere sormena etxe barruan geratzen zen. Bitartean, Felix musikari handia bilakatzen hasi zen, eta Fannyrekiko zuen miresmena handia zenez, eskeintzen zituen kontzertuetan Fannyk asmatutako obrak interpretatzen hasi zen bere lanak izango balira bezala. Obra horiek oso harrera ona izan zuten publikoaren aurrean. Izan ere, Viktoria Erreginaren aurrean kontzertu bat egin behar izan zuenean Erreginak gehien estimatzen zuen musika-lana jotzea agindu zion. Lan hori ITALIANA deitzen zen, Fannyk asmatutakoa. Felixek Erreginari aitortu behar izan zion musika-lan hori bere ahiazparena zela.
Denbora pasa ahala, Fannyk ezkondu eta ume bat izan zuen. Hori zela eta, musika alde batera utzi behar izan zuen. Halere, urte batzuk pasa ondoren, garai batean etxean egiten zituzten "Igande Musikalak" berreskuratzea erabaki zuen. Instrumentu-joleak eta abeslariak elkartu zituen eta musika-talde horren zuzendari bihurtu zen. Kontzertu horiek Berlinen oso arrakastatsuak bihurtu ziren eta Fanny bere konpositore faboritoen lanak, anaiarenak barne, eszenaratzen zituen. Alabaina, arrakasta gehien lortzen zuenean berak asmatutako musika interpretatzerakoan zen. Kontzertu horietara Paganini, Liszt ala Clara Schuman bezalako musikari handiak bertaratzen ziren.
Bere aita hiltzerakoan, tristura sakonean amildu zen eta igandeko kontzertuak bertan behera utzi zituen. Indarrak berreskuratu zituenean Felixeri laguntza eskatu zion idatzitako obra musikal batzuk interpreta zitzan. Hala ere, denboraren poderioz Felixen pentsamendua garai hartako baloreetara moldatu zen eta aitaren ustea bezala, andre baten tokia etxean egon behar zuela esan zion.
Fannyk ez zuen amorerik eman eta berriz, etxeko "Igande musikalak" berreskuratu zituen. Berriz, Berlineko bizitza kulturalari bultzada bat ematea lortu zuen. 1840. urtean haren bizitzako ametsa bete zuen: Italiara bidaiatzea. Italian zela, bera bezalako musikari handiak ezagutu zituen eta bueltatzerakoan idarberrituta eta idei musikalaz beteta zegoen. 32 urte zituela bere lehenengo kontzertua eskaini zuen etxeko esparrutik kanpo. Ikus dezakegun moduan, bi anai-arreben errealitateak oso desberdinak izan ziren. Felixek 13 urte zituen bere lehenengo kontzertua eskeini zuenean. Fannyk emandako kontzertu horretan, Felixen Pianorako 1. kontzertua jo zuen. Emakume bat musiko profesional gisa eremu pribatutik kanpo kontzertu bat eskaintzen! Garai hartako arau eta balore zorrotzak apurtu egin zituen Fannyk! 1846. urtean bere konposiziorik onena idatzi zuen: biolinarako, pianorako eta txelorako hirukotea (opus 11).
Tamalez, urte bat pasa ondoren garun-infarto baten ondorioz hil egin zen. 41 urte zituen. Felixen tristura ikaragarria izan zen eta ezin izan zuen gainditu. Musika idazteari utzi zuen eta hortik gutxira buruko isuri bat izan zuen. Bost hilabete eta gero, ahizpa bezala hil egin zuen.
Hitz egingo dizuet historiako lehenengo operari buruz: ORFEO ETA EURIDICE. 1607. urtean MONTEVERDIk idatzi zuen eta lerro hauek irakurtzen badituzue opera honen argudioa kontatuko dizuet. Goazen ba! Orfeo Euridicekin maiteminduta zegoen eta elkar asko-asko maitatzen zirenez ezkontzea erabaki zuten. Zoritxarrez... ezkontzaren egunean suge batek Euridiceri ziztatu zion eta hil egin zen!!!!
Badirudi Euridice ez zela izan oso zintzoa bere bizitzan zehar zuzenean infernura joan zelako! Orfeok horretaz enteratu zenean infernura jeisteko erabakia hartu zuen Euridice bertatik ateratzeko. Bidetik zihoala, txalupari batekin egin zuen topo. Txalupari horren lana, mundu batetik bestea arimak garraiatzea zen, eta Orfeok topaketa honetan, infernura iristeko aukera ikusi zuen. Mesedez eta faborez eskatu zion txalupariari beste aldera eramateko baina txaluparia oso burugogorra zen eta ezetz esan zion.
Badakizue zer okurritu zitzaion Orfeori txapupariari konbenzitzeko? Abesti eder bat asmatzea! Halere... ez zitzaion atera espero zuen moduan... Eta abestia ederra baino... eneeeeee!!!! ze aspergarria zen!!! Hain aspergarria zen txaluparia lotan geratu zela!! "Loti ederraren" siesta aprobetsatuz, txalupa hartu eta infernuko ateetaraino iritsi zen.
Orfeo hau pixka bat burutik zegoen... iritsi arte ez dakizue zenbat abenturak bizi zituen!! Arimen gainetik ibili behar izan zuen eta guzti!!! Brrrrrrrrrrrrr, hau beldurra!
Baina, ez pentsa, bidean ez zen isildu, oso pozik zihoan eta denbora guztian abesten zegoen. Halako batean, Persefonek, Hadesen emazteak, kantu horiek entzun zituen eta bihotza unkitu zitzaion.
Persefone saiatu zen Hades konbenzitzen, ea honek baimena ematen zuen Euridices infernutik ateratzeko.
Badirudi Hadesek egun on bat zuela onartu zuelako, baina BALDINTZA bat jarri zuen: Lurrara iritsi arte Orfeok ezingo zuen Euridice begiratu.
Bueno, ez dirudi zaia, ezta? Zuen ustez lortuko zuen? Gora eta gora eta gora eta gora abiatu ziren.... urrutitik lurra ikusten hasi ziren... gutxi falta zitzaien, ia ia iristen ziren eta....
Bapatean Orfeori kriston zalantza sortu zitzaion: "Ai ama, Euridice nire atzetik ote dator? eta galdu bada??"
Ezin izan zuen aguantatu... beraz, atzera begiratu zuen... eta Euridice BETIKO desagertu zen.
Haizezko tresnak ugariak dira eta oso zaia da desberdintzea sortzen duten soinua. Tresnen soinuari TINBREA deitzen zaio. TINBREA kolorea bezala, antzekoa izan daiteke baina ñabardura desberdinarekin, eta bideo hauek lagunduko digute haizezko tresnen TINBREA desberdintzen.
Bideoak ikusi ondoren, jolas hau egingo dugu.
Zer egin behar da? Tinbre desberdinak entzungo dituzue eta jakin behar duzue horietako bakoitza zein instrumentuari dagokio.
Ikasi duzuena konprobatzeko, eskema hau egingo duzue. Ebakigarriak moztu, dagozkien tokian itsatsi eta musika-tresnaren izena azpian idatzi!
Ah! Irudien gainean klikatuz fitxak deskargatu ditzakezue.
Fitxa interaktiboa hauekin ikasi duguna konprobatu dezakegu:
Beharbada gaur egun existitzen den talderik sortzaileena izan daiteke hau. Musikari onak izateaz gain, egiten dituzten bideoak hipnotikoak dira.
Lau lagun dira eta haien azken bideoklipa erakutsi nahi dizuet. 567 inpresorak koordinatu dituzte musikarekin bat joateko, alajaina!!!
Pentsatuko duzue zarrastel batzuk direla, bada, ezetz!!! erabili dituzten paper guztiak birziklatuak izan dira, eta gainera irabazte guztiak Greenpeace erakundeari eman die.
Peru eta otsoa, Sergi Prokopiev idatzitako ipuin musikal bat da. Baina ipuinari buruz hitz egin baino lehen, kontatu nahi dizuet ipuin hau idaztearen zergaitia.
Horretarako, Errusian kokatu behar gara, 1936. urtean. Garai honetan bazegoen emakume bat NATALIA SATZ izenekoa Moskuko Umeentzako Antzerkiaren sortzailea izan zena. Antzerki honen helburua arteak umeengan zabaltzea zen etorkizuneko publiko aditua bihur zitezen. Errusian kultura asko-asko zaintzen zen. Beraz, Natalia Satzek haien arteko adiskidetasuna aprobetsatuz, Prokopieferi eskatu zion mesedez ipuin musikal bat idaztea adin guztiko umeek orkestrako musika ezagutu zezaten; eta hori gertatu zen 1936.ean.
Prokopiefek, lau egunetan ipuin musikal zoragarri hau asmatu zuen eta ipuinaren pertsonaiak musika-tresnetan transformatu zituen. Nola? Pertsonai bakoitzari musika-tresna bat egokituz:
Camille Saint-Saëns piano-jotzaile bikaina izan zen eta 2 urtekin piano jotzen hasi zen. 5 urterekin bere lehenengo musika-lana idatzi zuen eta 10 urterekin jada kontzertuak eskeintzen zituen! Ume prodigioa, ezta?
Animalien inauteria, hemen ezagutuko dugun musika-lana, 50 urtekin asmatu zuen.
Zergatik ihauteria deitu zion? Musikariak mozorratuta jotzen zutelako? Ez!
Berez, parodia musikal bezala asmatu zuen; hau da, txantxa musikal bezala zenbait instrumentu-jole eta konpositore zirikatzeko.
Obra musikal honek 14 pieza musikalaz osatuta dago eta bakoitzak animalia bat irudikatzen du (11. izan ezik)
Adibidez, 11. pieza "pianojoleak" izenekoa, piano ikasleak irudikatzen ditu eskala musikala gora eta behera errepikatzen dutela....
Beste pieza batean, Offenbach deitutako konpositore bati beste txantxa bat egin zion.
Offenbachen obrarik ospetsuena (Can-Can) bertsionatu zuen. Saint-Saënsen bertsioan, Can-Can oso astuna eta motela agertzen da eta dordoka batzuk dantzatzen dute.
Halere, oso musikari serioa zenez ez zuen nahi animalien ihauteria ezagutaraztea... Zer pentsatuko zuten beste musikariek! Horrek pentsatzeak lotsatzen zion!!
Bakarrik bere lagun onenen aurrean jotzen zuen.
Hil ondoren, lan hau publikatu zen haren musika-lan ospetsuenetako bat bihurtuz!
Hemen utziko ditut gelan erabili ditzakegun musikograma batzuk:
Musika a lo
grande egitea gustatzen zitzaion konpositore alemaniarra zen; XIX. mendekoa.
Gauzak "bonbazia handian" egitea hainbeste gustatzen
zitzaizkon lau eguneko opera bat asmatu zuela! Imajinatu! Lau egun irauten dituen
kontzertu bat!! Eneeeee...... Ze aspergarria!!! Gainera, oso perfekzionista zenez eta dena bikain gelditzea nahi zuenez 26 URTE eman zituen opera hau idazten.
Opera honi NIBELUNGOEN ERAZTUNA deitu zion eta lau zati ditu: Rhineko urrea, Valkiria, Sigfrido eta Jainkoen gainbehera.
Hau sorpresa, eh? Zer usten
zenuten, valkiriak Clask Royalek asmatutako zerbait direla?? Ez, ez, ez. Alemaniar
mitologiako izakiak dira eta Wagnerri esker Valkiriak eta beste bitxikeri
batzuk pittin bat ezagutuko ditugu. Esan dugunez, opera hau alemaniar mitologiako kondairetan oinarrituta dago eta eraztun poteretsu baten istorioa kontatzen du.
Iturria: algarabianinos.com
Ah!!! hau ere ezaguna egiten zaizue, ezta? Eraztunen jaunaren liburua! Bai, Tolkienentzat, Eraztunen jaunaren idazlea, opera hau inspirazio iturri izan zen, baina hori beste txaskarrillo bat da. Saiatuko naiz operaren argudioa laburtzen, beraz, eroso jarri lau eguneko kontakizuna laburtu behar dizuedalako!!!
Istorioa hasten da Rhin ibaian. Bertan, urre magikoa duten ninfa batzuk bizi dira. Urre hori urtzen bada, inguruan dagoen guztia kontrolatu dezaken eraztun bat sor daiteke. Printzipioz erreza dirudi, ezta? bada... horrek trukoa dauka, urrea galdatzeko edo urtutzeko BE-TI-KO amodioari uko egin behar delako! Nibelungo bat iristen da ibai honetara eta ninfa eder horiekin ligatzen saiatzen da. Hauek aldiz, barre egiten diote eta gaixoarekin sartzen dira.
Iturria: algarabianinos.com
Zer egiten du nibelungoak? Pikutara! Amodioari uko egiten dio, urre magikoa lapurtzen die eta badoa lur azpian duen etxera. Iristen denean gainontzeko nibelungoak menperatzen ditu eta hemendik aurrera hasten da istorio honen saltsa! Saltsa honetan WOTAN sartzen da; jainko bat da eta erraldoi batzuei eskatzen die WALHALLA (paradisu bat) eraikitzea.
Iturria: renegadetribune.com
Wotanek lan hori ordaintzeko dirurik ez duenez, komentatzen die ea nahi duten nibelungoren eraztuna, eta erraldoiak, baietz bezala erantzuten diote. Wotanek nibelungori eraztuna kentzen dio erraldoiei emateko, baina erraldoi tuntun hauek eraztunaren poterearen berririk ez dutenez, ez dakite zertarako erabili dezaketen eta gordetzen dute.
Eta valkiria???? lasai, lasai, pazientzia pixka bat izan. Oraindik Wotanekin pixka bat geldituko gara. Bikiak ditu, baina hauek koxkortzen dira jakin gabe anai-arrebak direla. Haunditan maitemintzen dira eta seme bat dute. Vale! behingoz valkiria eszenan sartzen da!! Sarrera emateko entzun, entzun...
LA CABALGATA DE LAS VALKIRIAS
Wotan, nik ez dakit zergatik, seme honekin haserratzen da eta hiltzeko asmoz valkiria bat kontratatzen du. Qué chasco carrasco!!! Valkiriari lan hori ez zaio interesatzen eta ez du egin nahi. Nola?? Wotaneri kasurik ez??? Ale, valkiria zigortuta dago kaso ez egiteagatik. Loti ederra bezala, lotara zigortzen du eta bakarrik zaldun bat esnatu dezake. Hain gaiztoa da Wotan, haren ohea suaz inguratzen duela, hau da hau!! Zaldun hori SIGFRIDO deitzen da eta hau kasualitatea!!! Wotamen semea da!!! Bueno, detailetan sartu gabe, Sigfrido honek poterezko eraztuna lortzen du eta super zalduna denez, valkiria ere salbatzen du.
Ea bukatzen dudan! Hau kulebroia!! Gazte batzuk Sigfridori buru-garbiketa egiten diote eta eraztuna zein valkiria entregatzeko konbenzitzen diote... Valkiria kokoteraino dago, eta jenio handiko emakumea denez, eraztuna hartuz hasierako ninfei itzultzen die eta azkenik DENAK hiltzen dira. TXIN PUN!!!! Honeraino irakurtzen iritsi bazarete... txapeldunak zarete!!!
Musika zuzendari honi esker, LORIN MAAZEL, opera honen bertsio laburtuta gozatu dezakegu, ordubete eta piko irauten du. Horrela bai ahal dela, ezta? Mila esker Lorin Maisua!!!
Musikalan hau Peer Gynten abenturetan oinarrituta dago. Peer sormen handiko mutila da, baina baita arroa eta zuhurra ere. Egun batean Ingrid ezagutzen du herriko festa batean eta zeharo maitemintzen da. Ingridek aldiz, Peer baztertzen du ez zaiolako batere gustatzen haren arrokeria eta diruzalekeria. Peer, tristuraz josita, basora abiatzen da eta bertan dagoela, printzesa omen den neska eder batekin topatzen da. Neskak bere erreinura joateko gonbidapena luzatzen dio dirua eta ospea lortuko duelaren engainuarekin, eta Peerek, liluratuta, onartzen du. Halere, iristen direnean izutzen da konturatzen denean erreinu hori trollez betetako kobazulo bat dela! Noski neska printzesa dela, kobazulo horretako erregearen alaba delako!! Trollek Peer ikustean pozez zoratzen jartzen dira eta haiekin betiko gelditzea nahi dute. Peer, ahal duenean larrialdi hartatik ihes egitea erabakitzen du. Lortuko ote du kobazulotik ateratzen? Goazen bideoa ikustera!
"Mendiko erregearen kobazuloan"Peer Gynt suitearen laugarren eta azken mugimendua da. Musika lan honen egilea Edvard Grieg izan zen, norvegiarra eta erromantizismo musikalaren ordezkaria. Bere musika-lanetan norvegiako herri-doinuak erabiltzen zituen. Griegek"Peer Gynt"en suitea 1876 idatzi zuen.
Hiru MUSIKOGRAMA uzten dizkizuet entzunaldia biribiltzeko. Lehenengoa bemola musika-blogakoa da, bigarrena Musication kanalekoa eta hirugarrena ez dakit norena den... norbaitek baleki informazioa eskertuko nioke!
Musika-lan honen konpositorea Modest Mussorgsky deitzen da. Errusian jaio zen 1839an. Viktor Hartmann, bere lagun onenaren omenez idatzi zuen. Viktor margolaria zen eta 39 urte zituela hil zen. Mussorgskyk musika-lan honetan, "Erakusketa baten margolanak", Viktorrek marraztutako margolanen erakusketa irudikatzen du. Hamar koadro badira, erakusketa barruko ibilaldia ere irudikatzen du. WIX honetan koadro guztiak bildu ditut. Interneten topatu ditudan baliabide batzuk daude eta nik sortutako pare bat musikograma ere. Musika zirraragarria da! Sartu eta, ni bezala, gozatu!
Hemen utziko dut Iratxe Allenderen lan proposamena. Mia esker Iratxe!
1876. urtean serbiarrak Inperio Otomanoren kontra altzatu
ziren. Errusiar asko haien lagun eslabiarrak laguntzeko asmoz, borroka horretan
parte hartu zuten. Halere, gerra hori turkiarrek oso erraz irabazi zuten.
Gauzak horrela, Rubinsteinek Tchaikovsky konpositoreari eskaera bat egin zion: eroritako errusiar
boluntarioak laguntzeko ea ongintzazko kontzertu bat konposatu ahal izango zuen.
Tchaikovsky maisuak, baietz esan zion eta 5 egunetan "Martxa Eslabiarra" idatzi zuen.
Sarrera honen ostean, aurkeztuko dizuet nire "Martxa Eslabiarra"ren bertsio partikularra.
Errusiar landetan oinarrituta egon beharrean, martxa honi beste kokaleku bat
eman diot: Hang-Yanen mundua.
"Hang Yan eta zaldi magikoa" ipuinean oinarrituz, istorio hau sortu dut, "Martxa Eslabiarra" erabiliz:
Bideoan kontatzen den istorioa ipuin honetan oinarrituta dago:
Gabon kantak XV. mendean agertu ziren Espainian Berpizkundean, hau da Erdi Aroa eta geroko garaian.
Hasiera batean kantu profanoak ziren. Gogoratzen duzue? Horrek esan nahi du Jainkoari edo Jesusen jaiotzari buruzkoak ez zirela. Kanta alai hauek herriko gendearentzat interes habdikoak ziren. Badakizue zergatik? Amodioari, gende arteko liskarrei edo entierroei buruzkoak zirelako. Zurrumurru aldizkarian bezala txaskarrillo asko kontatzen ziren! Gabon kantak kantatzen zutenak gu bezain kuxkuxeroak ziren! Garai hartako kuxkuxero horiei villanoak deitzen zitzaien, baina ez izutu, ez ziren pelikuletako gaiztoak bezala! Villanoak baserritar libreak ziren. Hortik dator villancico hitza: VILLANO-VILLANCICO. XVI. mendetik aurrera, eliza gabon kanten arrakasta ikusirik, horiek erabiltzen hasi zen; baina ez txaskarrilloak kontatzeko, herria ebanjelizatzeko baizik. Eta elizetan erabiltzen hasi ziren. Gai profanoak debekatu ziren eta bakarrik onartu ziren Jesusen bizitzari buruzkoak zirenak. Juan de la Enzina trobadoreak eta olerkilariak, hasierako kanta profano horiek asko eta asko sortu zituen. Hau da ospetsuenetako bat: "Hoy comamos y bebamos".
Aste honetako musika-txokoan idazle bihurtzeko erronka luzatu dizuet. Entzunaldi polit batekin sortu behar izan duzue istoriotxo bat, ezta?
Goazen jakitera benetan zertan datzan musika hori! Baina lehenengo musika horren konpositoreari buruz hitz egingo dizuet.
Musikari hau Pablo Sarate deitzen da eta gure etxetik nahiko gertu jaio zen: Iruñan. Bere aita biolin-jolea zen eta 2 urte zituela horrek biolina jotzen erakusten hasi zen.
Zazpi urtez bere aita baino hobeto jotzen zuen eta bere aitak hori ikusi zuenean, biolina jotzeari utzi zion.
Sarasatek zuen trebezia izugarria zen eta 7 urtekin bere lehenengo kontzertua eman zuen arrakasta handiarekin.
Handitan, konposizioa ere ikasi zuen eta oso musika-lan ederrak idatzi zituen; ederrak eta jotzeko OSO ZAILAK, baina oso zailak izan arren horiek guztiak jotzeko gai zen. Horien artean gure musika-txokoarena aurkitzen da: ZAPATEATUA.
Eta zertan datza? Zapateatua izeneko dantza irudikatzen du. Norbaitek asmatu du?
Hemen daukazue dantzari batek egindako interpretazio bat.
